Tọa đàm khoa học “Phương pháp và phương pháp luận trong nghiên cứu khoa học xã hội”

Sáng 25-6-2014, Phòng Sau Đại học, Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQG-HCM đã tổ chức tọa đàm khoa học “Phương pháp và phương pháp luận trong nghiên cứu khoa học xã hội”.

Toàn cảnh buổi tọa đàm khoa học.

Tham dự buổi tọa đàm có sự hiện diện của TS.Patrick McAllister, Trường Đại học Canterbury, New Zealand - diễn giả; TS.Ngô Thị Phương Lan, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, cùng đông đảo các giảng viên, nhà nghiên cứu; học viên cao học và nghiên cứu sinh.


TS. Patrick McAllister 

TS. Patrick McAllister đã trình bày về phương pháp luận và phương pháp, mối quan hệ giữa hai khái niệm này. Diễn giả sau đó trình bày một phương pháp luận chung được áp dụng trong các ngành khoa học nghiên cứu về con người như xã hội học, nhân học, địa lý, là điền dã dân tộc học –nhà nghiên cứu phải trực tiếp thu thập thông tin về đối tượng nghiên cứu tại nơi mà họ sinh sống và cách họ sống, suy nghĩ trong chính môi trường sống của họ, con người qua quan sát, trải nghiệm thực tế. Hơn nữa, ông đưa ra 8 quan điểm của dân tộc học miêu tả: đối thoại, toàn diện, gắn với bối cảnh, tương đối, phi vị tộc (không xem văn hóa của mình là trung tâm, không so sánh sự cao thấp giữa các nền văn hóa), phổ quát, so sánh, phản thân (hoặc còn gọi là phản tư).

Bên cạnh phương pháp luận lớn là điền dã còn có các phương pháp luận cụ thể chuyên biệt khác mà diễn giả đã minh họa bằng chính nghiên cứu của ông. Trước tiên, Ông nhấn mạnh rằng “Nghiên cứu trong khoa học xã hội không nhất thiết phải nghiên cứu những gì đó xa xôi, to tát mà cần nghiên cứu những gì gần gũi xung quanh mình, bởi cuộc sống có nhiều nhóm xã hội, nhiều đối tượng, tầng lớp khác nhau”.

Tiếp theo, TS. Patrick McAllister đã trình bày về phương pháp luận nghiên cứu cụ thể mà ông đã áp dụng trong nghiên cứu của ông là phương pháp luận nhân học về trình diễn. Theo đó nhân học trình diễn là một phương pháp luận nghiên cứu tập trung vào “trình diễn”; tích thêm kiến thức về trình diễn văn hóa; với giả định về trình diễn là gì; sử dụng khái niệm, lí thuyết, phân tích, rút ra từ khối tài liệu kiến thức này. Trong đó, điền dã dân tộc học với quan sát tham dự là phương pháp nghiên cứu chính.

Đặc điểm của trình diễn văn hóa là tách rời về mặt không gian và thời gian, sự kiện công cộng có không gian, cường độ cảm xúc cao; tuân theo một khuôn mẫu nhưng cho phép sự sáng tạo; gắn liền với một mức độ cho phép nào đó; một bộ phận của tiến trình hoặc trình tự thời gian, nghĩa là gắn với các sự kiện hoặc trình diễn khác, là bộ phận của bối cảnh xã hội rộng. Trong đó, đặc điểm lí thuyết của trình diễn văn hóa bao gồm: luôn sản sinh, không bao giờ là hình thức sau cùng; liên kết chặt chẽ với trải nghiệm xã hội; trình diễn mang tính đa thanh, có thể là không đồng nhất; gắn với sự phản ánh xã hội, bộc lộ hiện thực văn hóa xã hội; trình diễn mang tính thực hành.


Các đại biểu trao đổi ý kiến tại buổi tọa đàm.

Ngoài ra, TS Patrick Mc Allister còn đưa ra ví dụ dẫn chứng về cuộc nghiên cứu mà chính ông tham gia nghiên cứu: Nghiên cứu Tết cổ truyền ở Việt Nam tại TP.HCM bằng phương pháp luận nhân học trình diễn từ năm 2008 đến nay. Ông cho rằng Tết là một trình diễn văn hóa vì nó chứa đựng toàn bộ những đặc điểm của trình diễn văn hóa nói chung. Ông xác định được ba khía cạnh của Tết là khía cạnh công cộng, khía cạnh bán công cộng bán riêng tư và khía cạnh riêng tư.

Ông đã trình bày, phân tích rõ các khía cạnh của Tết cổ truyền, gồm: khía cạnh công cộng (quan sát trên đường phố, đèn đường, banner, triển lãm hoa, chợ, hội chợ triển lãm, nhà hát, chương trình truyền hình, chuẩn bị quàTết,...); khía cạnh bán công cộng bán riêng tư mà nhà nghiên cứu có thể nhìn từ bên ngoài (chủ tiệm cúng tại tiệm, múa lân, bàn thiên, cúng chùa, miễu,...; khía cạnh riêng tự: tại tư gia – nghi lễ gia đình đoàn tụ, tụ họp, dùng cơm tất niên,...hình thức tổ chức kinh doanh (tiệc tân niên và tất niên), tảo mộ, lễ cúng ông táo về trời, cúng giao thừa... Phương pháp nghiên cứu là quan sát và quan sát tham dự (nhìn và ghi lại bằng nhật kí máy ảnh, máy ghi âm, camera...), thu thập các nguồn tài liệu (các bài báo, mạng Internet, áp phích, ông đồ, chương trình tivi, hiện vật ở bảo tàng, các cuộc triển lãm,...), phỏng vấn, xác định thông tín viên chủ chốt, kĩ thuật rút ra thông tin...
Ngoài ra trong nghiên cứu của mình ông còn dùng nhật kí Tết là những ghi chép của thông tín viên (học sinh, sinh viên) trong, trước và sau tết để lấy thông tin về Tết và sau đó tiến hành phỏng vấn để tìm hiểu sâu.

Trao đổi thêm về một số ý kiến của các đại biểu có mặt trong buổi tọa đàm về việc đánh giá, lí giải, kết luận vấn đề nghiên cứu như thế nào, TS. Patrick McAllister cho biết, khi nghiên cứu không nên đưa ra các những kết luận hay đánh giá vấn đề đúng hay sai mà chỉ để tìm các góc cạnh khác nhau của vấn đề; không nên áp đặt ý kiến khi nghiên cứu mà cố tìm ra lối suy nghĩ và ý nghĩa mà đối tượng nghiên cứu gắn cho hành động của họ Nghiên cứu Tết của ông không phải là để xác định Tết truyền thống Việt Nam ở TP.HCM là gì mà là để phản ánh hiện thực xã hội hiện đang diễn ra tại thành phố này là gì vì trình diễn văn hóa như Tết luôn chịu sự chi phối của bối cảnh kinh tế, xã hội, văn hóa, chính trị của xã hội rộng lớn và qua thực hành Tết các bối cảnh đó được hiển thị ra bên ngoài một cách rõ ràng và sống động.


TS. Patrick McAllister chụp hình lưu niệm cùng các đại biểu

Toạ đàm khoa học là một trong những giải pháp nhằm nâng cao năng lực về phương pháp và lý thuyết nghiên cứu cho học viên cao học và nghiên cứu sinh tại Trường ĐH KHXH&NV, ĐHQG-HCM gắn với việc thực hiện chiến lược phát triển Nhà trường giai đoạn 2011 – 2015.


Bài và ảnh: Thanh Tú
Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.